Türkiye’de yayın yapan 23 ulusal televizyon kanalının haber bültenlerini bir hafta boyunca izleyin: coğrafi dağılım çarpıcı biçimde İstanbul, Ankara ve İzmir merkezlidir. Nüfusu 1 milyonu aşan Diyarbakır, Konya veya Samsun haber bültenine ancak seçim dönemlerinde ya da felaket anlarında giriyor.
\n\n
Rakamlar Ne Söylüyor?
\n
İletişim Başkanlığı’nın 2023 yılı medya kuruluşları haritasına göre, Türkiye’deki 6.300’ü aşkın medya kuruluşunun yüzde 41’i İstanbul’da, yüzde 13’ü Ankara’da kayıtlı. Bu iki il nüfusun yaklaşık yüzde 28’ini barındırıyor. Geriye kalan 79 ilin yüzde 46’lık nüfusu, medya kaynakları pastasının yalnızca yüzde 46’sına sahip — ama bu pastanın büyük bölümü küçük yerel yayın kuruluşları: dijital altyapısı zayıf, araştırmacı kapasitesi sınırlı gazeteler ve web siteleri.
\n\n
Ekonomi Şablonu: Neden Kıyı İlleri?
\n
Reklam pastası coğrafi olarak eşitsiz. Türkiye’nin büyük holdingleri ve reklam verenlerinin yönetim merkezleri İstanbul’da; bu şirketler yerel kitleler yerine kentsel tüketicilere ulaşmak istiyor. Yerel bir Kastamonu gazetesinin reklam geliri, İstanbul merkezli aynı büyüklükteki bir yayın organının onda biri bile olmuyor. Reklam geliri düşünce muhabir sayısı düşüyor, saha haberciliği azalıyor, içerik ajans haberlerine dayanıyor.
\n\n
Dijitalleşme Dengesizliği Derinleştirdi mi, Daralttı mı?
\n
İkisi de. Dijitalleşme yeni fırsatlar yarattı: Malatya’da bir gazeteci YouTube kanalıyla yerel ekonomiyi takip eden 120.000 aboneye ulaşabiliyor. Ama algoritmik sıralama çoğunlukla tıklanma sayısına dayandığından, yerel haberler ulusal konularla rekabette geri kalıyor. Google Discover’da öne çıkan haberler Türkçe içeriklerde İstanbul ve popüler kültür egemenliğini sürdürüyor.
\n\n
Temsilsizliğin Somut Sonuçları
\n
- \n
- Çorum’daki fabrika yangınları, İstanbul’dakiyle aynı medya ilgisini göremiyor; güvenlik denetimleri geç gündeme geliyor.
- Doğu illerindeki tarımsal krizler ancak ihracat verileri açıklandığında ulusal gündeme taşınıyor; üretici sesi habere yansımıyor.
- Şehir planlama kararları ve imar değişiklikleri yerel basında görünür olmadığında, vatandaşlar itiraz süreçlerinden habersiz kalıyor.
\n
\n
\n
\n\n
Sivil İnisiyatiflerin Rolü
\n
Son dört yılda ortaya çıkan bazı bağımsız platformlar bu boşluğu doldurmaya çalışıyor. P24 Bağımsız Gazetecilik Platformu, bölgesel araştırmacı gazetecilik projelerini hibe ile destekliyor. Yerel Haber Ağı girişimi 2022’den bu yana 12 ilde muhabir yetiştirdi. Etkisi sınırlı ama model öğretici: merkezi yapıdan değil, yerelde yetiştirilen muhabirden gelen haberler daha kapsamlı ve bağlamsal çıkıyor.
\n\n
Okuyucu Ne Yapabilir?
\n
Yerel medyayı takip etmek bilinçli bir tercih gerektiriyor. Yaşadığınız kentin yerel gazetesini haftada en az bir kez okumak, o coğrafyadan bir muhabiri desteklemek demek. Dijital abonelikler küçük yayın organlarının hayatta kalmasında belirleyici — aylık 30-50 TL, bir araştırmacı gazetecinin saha masraflarının bir bölümünü karşılayabilir.
\n\n
Coğrafi Temsil Kalite Sorunudur
\n
Medya çeşitliliği yalnızca siyasi görüş çeşitliliği değil, coğrafi çeşitliliktir de. Yalnızca üç ilin gözünden bakılan Türkiye, gerçekte 85 ilin yaşadığı Türkiye’nin çok ötesinde bir soyutlamadır. Bu soyutlamayı kırmak, hem okuyucunun hem de medya kuruluşlarının seçimlerine bağlı.